Onderzoeksproject 2019

Therapie-resistentie acute leukemie bij kinderen

Therapie-resistentie acute leukemie bij kinderen is het nieuwe vierjarige onderzoek dat Stichting Bergh in het Zadel gaat ondersteunen. Door een fout in het IKZF1-gen komt bij ongeveer 15 procent van de kinderen met acute lymfatische leukemie (ALL) de ziekte terug. Dit zijn de hoog risicopatiënten. Projectleiders dr. Frank van Leeuwen van het Radboudumc in Nijmegen en dr. Roland Kuiper van het Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie in Utrecht onderzoeken met hun team, of een nieuwe combinatie van medicijnen beter werkt. Bergh in het Zadel stelt voor dit vierjarig onderzoek € 500.000 ter beschikking. Het onderzoeksteam oncogenetica gaat op 1 juli 2017 van start. Een deel van het team vanuit het Radboudumc en het andere in het deels geopende Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie. In mei 2018 wordt dit (inter)nationale centrum officieel geopend en dan verhuist ook de rest van het onderzoeksteam naar Utrecht. Ruim 800 professionals in de zorg en research bundelen op deze locatie hun kennis en kunde. Het is dé plek voor toponderzoek.

Agressieve vorm bloedkanker
Huisarts en medisch adviseur van Bergh in het Zadel dr. Bart Timmers keurde het nieuwe onderzoek in samenspraak met het bestuur goed. Celbioloog dr. Frank van Leeuwen en geneticus dr. Roland Kuiper werken al tien jaar samen. Frank: “Acute lymfatische leukemie is een agressieve vorm van bloedkanker. Zoals bij alle vormen van kanker, wordt ook leukemie veroorzaakt door fouten in het DNA van lichaamscellen; in dit geval een woekering van witte bloedcellen. Die fouten bepalen hoe de leukemiecel zich gedraagt, bijvoorbeeld met betrekking tot delingssnelheid en gevoeligheid voor medicijnen. Sommige fouten in deze cellen, zoals het IKZF1-gen, zorgen ervoor dat leukemie moeilijk te behandelen is en vaker terugkomt. Met de resultaten van dit onderzoek kunnen ook volwassen leukemiepatiënten beter behandeld worden.” Roland: “Een belangrijk reden is dat deze groep patiënten minder goed reageert op medicatie met glucocorticoïden, zoals bijvoorbeeld prednison. We willen helder krijgen hoe fouten in dat gen ervoor zorgen dat deze patiënten resistent zijn. We proberen bestaande medicijnen te vinden, die de gevoeligheid van dit type leukemie voor glucocorticoïden kunnen verhogen.”

Plan van aanpak
“Bij patiënten met moeilijk behandelbare vormen van leukemie zie je andere fouten in de leukemiecel dan bij patiënten die goed reageren op de behandeling. Dus kunnen we op het moment van diagnose voorspellen, welke patiënten een grotere kans hebben op het terugkeren van de ziekte. In eerdere studies hebben we laten zien dat wanneer we IKZF1 veranderingen aanbrengen in normale witte bloedcellen van muizen of in menselijke leukemiecellijnen, deze tot 20 keer minder gevoelig worden voor glucocorticoïden.” “Wij gaan in dit onderzoek de reactie op glucocorticoïden van leukemiecellen zonder en mét een fout in het IKZF1 gen vergelijken”, vervolgt Frank. “Door vervolgens alle genen in het DNA van tumorcellen één-voor-één uit te schakelen, kunnen we bepalen welke genen onmisbaar zijn voor de leukemiecel om de behandeling te overleven. Daarna selecteren we uit al bestaande en toegepaste medicijnen diegene die aangrijpen op de werking van deze genen. Tot slot kijken we of deze medicijnen er inderdaad voor zorgen dat de tumoren van deze patiënten niet langer resistent zijn tegen glucocorticoïden.”